της Δανάης Κάνδια
Καθώς η τεχνολογία προχωράει με ιλιγγιώδεις ρυθμούς και οι απαιτήσεις της αγοράς μετατοπίζονται, υπάρχει μια σαφής κλίση στον ακαδημαϊκό και εργασιακό τομέα, και δίνεται έμφαση στις επιστήμες της πληροφορικής, της τεχνολογίας και των θετικών επιστημών. Με άλλα λόγια, αυτές που οδηγούν σε ένα τεχνοκρατικό και καταναλωτικό μοτίβο στο μέλλον. Σε αυτό το πιεστικό περιβάλλον οι ανθρωπιστικές επιστήμες, που ανέκαθεν συνδέονταν με τη φιλοσοφία, την ιστορία, την κοινωνιολογία και την τέχνη, φαίνεται να υποχωρούν.
Το ερώτημα είναι: Εξακολουθούν να έχουν θέση στο σύγχρονο κόσμο και στο μέλλον;
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο η αξία των ανθρωπιστικών επιστημών συχνά χρειάζεται να αποδεικνύεται, λες και η ικανότητα του ανθρώπου να στοχάζεται, να αμφισβητεί και να ερμηνεύει το κοινωνικό γίγνεσθαι, είναι αμφιλεγόμενη ή δευτερεύουσα. Ξεχνιέται, σε μεγάλο βαθμό εκούσια, ότι οι ανθρωπιστικές σπουδές δεν αποτελούν έναν απαρχαιωμένο θεωρητικό προβληματισμό, αλλά είναι θεμέλιο στην κατανόηση της ανθρωπότητας, της ιστορίας και των αδιεξόδων της. Το να μιλάει κανείς για τις ανθρώπινες επιστήμες δεν περιλαμβάνει απλώς έναν γνωστικό τομέα, περιλαμβάνει την ικανότητα να έχεις συνείδηση για το «γιατί» σε κάθε «πώς». Πράγμα που ο άνθρωπος όχι μόνο έχει ανάγκη αλλά έχει αποδείξει και θα συνεχίσει να αποδεικνύει στο μέλλον.
Η πολυπλοκότητα του ζητήματος και ο χαρακτήρας των επιστημών
Το ζήτημα αυτό είναι σχετικά σύνθετο, διότι οι ανθρωπιστικές επιστήμες αντιμετωπίζουν πολυεπίπεδες προκλήσεις. Από την μία, η εργασιακή αβεβαιότητα και η ασαφής επαγγελματική αποκατάσταση συχνά λειτουργούν αποτρεπτικά για τους φοιτητές. Από την άλλη, σε αυτούς τους τομείς η χρηματοδότηση της έρευνας μειώνεται συστηματικά.
Την ίδια ώρα, η ραγδαία πρόοδος της τεχνολογίας και της τεχνητής νοημοσύνης διαμορφώνει μια κουλτούρα που δίνει έμφαση στην ταχύτητα, την αποτελεσματικότητα και τις άμεσες, πρακτικές λύσεις. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, οι ανθρωπιστικές επιστήμες συχνά θεωρούνται “αργές”, επειδή δεν προσφέρουν άμεσα αποτελέσματα, αλλά εστιάζουν στην ερμηνεία, την κριτική σκέψη και την ανάδειξη ερωτημάτων. Τέλος, ήδη από την δευτεροβάθμια εκπαίδευση παρατηρείται υποβάθμιση των θεωρητικών μαθημάτων και γίνεται ανακατεύθυνση των μαθητών προς θετικές/ οικονομικές κατευθύνσεις.
Ο ρόλος της κοινωνίας
Το μέλλον των ανθρωπιστικών επιστημών δεν εξαρτάται απλώς από την ζήτηση της αγοράς, αλλά από το αν η κοινωνία επιλέγει να επενδύσει στην αυτογνωσία της. Σε περιόδους κρίσης ανέκαθεν οι άνθρωποι ανατρέχουν στην φιλοσοφία, στην τέχνη και στη λογοτεχνία, εκεί που εκτός από ερωτήματα κρύβονται και οι απαντήσεις.
Το ερώτημα τελικά δεν είναι αν οι ανθρωπιστικές επιστήμες έχουν θέση στο σύγχρονο κόσμο, αλλά αν ο σύγχρονος κόσμος μπορεί να «σταθεί» χωρίς αυτές.
Ο ρόλος τους είναι και θα είναι ζωτικής σημασίας. Όχι επειδή είναι απλώς χρήσιμες, αλλά επειδή είναι απαραίτητες.
