“Θα έλεγα ότι δεν εφαρμόστηκε πλήρως όπως θα έπρεπε η τηλεκπαίδευση. Τόσο στις χαμηλότερες εκπαιδευτικές βαθμίδες, όσο και στην τριτοβάθμια, σε σημαντικό ποσοστό η τηλεκπαίδευση μεταφράστηκε σε διαλέξεις όπως πριν αλλά μέσω τηλεδιάσκεψης. Η τηλεκπαίδευση (ή εξ αποστάσεως εκπαίδευση στο ορθότερο), σημαίνει άλλη διαχείριση τάξης, άλλο σχεδιασμό δραστηριοτήτων, άλλο τρόπο αξιολόγησης.”

Ο κ. Θαρρενός Μπράτιτσης είναι Αναπληρωτής Καθηγητής στο Τμήμα Νηπιαγωγών του Πανεπιστημίου Δυτικής Μακεδονίας. Διδάσκει: Πληροφορική με έμφαση στην ανάπτυξη εκπαιδευτικού λογισμικού.

Η συνέντευξη δόθηκε στον C.E.O. του citycampus.gr, Κωνσταντίνο Πολέμη, και αποτελεί τμήμα της έρευνας του citycampus.gr για την τηλεκπαίδευση στα Πανεπιστήμια.

Κ. Μπράτιτση, σας ευχαριστούμε για τη συμμετοχή σας στην έρευνά μας για την τηλεκπαίδευση! Πιστεύετε ότι η τηλεκπαίδευση, όπως προέκυψε και εφαρμόστηκε από την έναρξη της πανδημίας CoVid19 είναι μια αναγκαιότητα ή μια ευκαιρία και γιατί;

Θα έλεγα ότι είναι μιας πρώτης τάξεως ευκαιρία. Το πεδίο της εξ αποστάσεως εκπαίδευσης υπάρχει πολλές δεκαετίες και πέρα από συγκεκριμένες δράσεις (π.χ. MOOCs από μεγάλα ιδρύματα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης διεθνώς) δεν έχουμε δει την πραγματική της εφαρμογή σε όλο το φάσμα της εκπαίδευσης. Η εξ αποστάσεως εκπαίδευση έχει πολλές εκφάνσεις και κάποιες από αυτές είναι ιδιαίτερα χρήσιμες. Για παράδειγμα, η Αντεστραμμένη Τάξη (Flipped Classroom), οι προσαρμοστικές προσεγγίσεις, η μεικτή μάθηση, η ασύγχρονη διδασκαλία με τη μορφή της ενισχυτικής διδασκαλίας, κλπ. Όλες αυτές ο προσεγγίσεις στηρίζονται στον εκπαιδευτικό σχεδιασμό που θεμελιώνεται από την εξ αποστάσεως εκπαίδευση (και όχι απλά την τηλεκπαίδευση με την έννοια της τηλεδιάσκεψης) και γι αυτό είναι μιας πρώτης τάξεως ευκαιρία να δει κανείς στην πράξη πώς μπορούν να εφαρμοστούν όλα αυτά σε ρεαλιστικό επίπεδο.

Θα επιμείνω λίγο στην τελευταία μου επισήμανση, ότι δεν πρέπει να παρασυρθούμε και να θεωρήσουμε ότι τηλεκπαίδευση είναι η διεξαγωγή της παραδοσιακής διδασκαλίας μέσω τηλεδιάσκεψης και ανάθεσης, ίσως και περισσότερου, φόρτου εργασίας για το σπίτι στους μαθητές. Έχω την αίσθηση ότι αυτή είναι μια παρανόηση πολύ συχνή και από την εκπαιδευτική κοινότητα και από τους γονείς/μαθητές. Είναι πολύ περισσότερα και έχουν μεγάλη χρησιμότητα όλα αυτά που συνθέτουν την εξ αποστάσεως εκπαίδευση (γι αυτό και θα δείτε ότι χρησιμοποιώ αυτό τον όρο και όχι την τηλεκπαίδευση).

Πόσο εξοικειωμένος/η ήσασταν στην έναρξη της τηλεκπαίδευσης με τη συγκεκριμένη πρακτική;

Λόγω ειδικότητας ήμουν πλήρως εξοικειωμένος. Με το υπόβαθρο του πρώην μηχανικού-διαχειριστή δικτύου, είχα άριστη εξοικείωση με τα σχετικά εργαλεία, έχοντας κάνει ανάλογες εγκαταστάσεις τα τελευταία 20 χρόνια. Από παιδαγωγικής πλευράς, επίσης είχα άριστη εξοικείωση γιατί η διδακτορική μου διατριβή ήταν ακριβώς πάνω στο πεδίο της ασύγχρονης εκπαίδευσης, όπως και σημαντικό μέρος  της ερευνητικής μου δραστηριότητας.

Ποια πιστεύετε ότι ήταν η μεγαλύτερη δυσκολία που αντιμετώπισαν οι φοιτητές σας κατά την εφαρμογή της τηλεκπαίδευσης;

Νομίζω ότι σε τεχνικό επίπεδο όλοι οι φοιτητές δεν αντιμετώπισαν ιδιαίτερες δυσκολίες. Είναι εξοικειωμένοι με τη χρήση τεχνολογικών εργαλείων (προσέξτε, δεν λέω με τη σωστή χρήση γιατί αυτό είναι μια μεγάλη κουβέντα από μόνο του). Άρα δεν είχαν πρόβλημα να συνδεθούν και να παρακολουθήσουν διαλέξεις κλπ. Θα έλεγα ότι η μεγαλύτερή τους δυσκολία είναι αυτή που εμφανίζεται και σε άλλες εναλλακτικές μορφές εκπαίδευσης που γνωρίζουν για πρώτη φορά στην τριτοβάθμια εκπαίδευση. Μιλάω για το ότι δυσκολεύονται να συνεργαστούν (πόσο μάλλον από απόσταση), να διεκπεραιώσουν εργασίες (σύγχρονα και ασύγχρονα), γενικά να έχουν ενεργή συμμετοχή με διαφορετική μορφή από αυτή που συνηθίζουν στις πρώτες δυο βαθμίδες.

Σίγουρα σημαντικό πρόβλημα ήταν η έλλειψη της διαπροσωπικής επικοινωνίας με την έννοια της άμεσης αλληλεπίδρασης, της δυνατότητας να επισκεφτούν τον καθηγητή κατά τις ώρες συνεργασίας στο γραφείο του για να συζητήσουν τυχόν απορίες και προβλήματα, αλλά και η μη δυνατότητα διεκπεραίωσης εργαστηριακών μαθημάτων (σε κάποια μαθήματα όμως, ειδικά αυτά όπου είναι σημαντική η χρήση εργαλείων, όπως ρομποτάκια).

Ήταν έτοιμο το Τμήμα σας να αντιμετωπίσει τις πρώτες δυσκολίες που προέκυψαν από την εφαρμογή της τηλεκπαίδευσης;

Το Τμήμα στο οποίο υπηρετώ, αλλά και συνολικότερα το Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας ήταν μάλλον από τα πιο έτοιμα. Χρησιμοποιούμε τεχνολογίες όπως το Zoom (και παλαιότερα άλλες πλατφόρμες) περισσότερο από πενταετία για διαφόρων ειδών διδασκαλίες (π.χ. μεταπτυχιακά, δια βίου μαθήματα, κλπ). Συνεπώς δεν ήταν κάτι νέο για αρκετούς από τους διδάσκοντες του ΠΔΜ. Στο ζήτημα της εξέτασης, το ΠΔΜ προμηθεύτηκε ειδική έκδοση του Moodle, όπως και άλλα ιδρύματα. Υπήρξαν δράσεις επιμόρφωσης για το μη ή λιγότερο εξοικειωμένο προσωπικό και σε γενικές γραμμές όλα κύλησαν ομαλά.

Η αλληλεπίδρασή σας με τους φοιτητές μέχρι ποιο βαθμό επηρεάστηκε;

Σαφώς είναι λιγότερη τώρα. Όσοι υπηρετούμε σε περιφερειακά, μικρότερα πανεπιστήμια, έχουμε μεγαλύτερη και συχνότερη αλληλεπίδραση με τους φοιτητές. Είναι πολύ πιο συχνό να επισκέπτονται οι φοιτητές τους καθηγητές τους στα γραφεία για να εκφράσουν απορίες, να κάνουν συνεργασίες για πτυχιακές και διπλωματικές εργασίες, κλπ. Στις εξ αποστάσεως συνθήκες υπήρξε πρόνοια για διαδικτυακή διαθεσιμότητα μέσω τηλεδιάσκεψης σε τακτική βάση, αλλά και ασύγχρονα, μέσα από τις πλατφόρμες που χρησιμοποιούμε (eClass, mail, κλπ). Όμως, σε καμία περίπτωση δεν είναι εφάμιλλη της αλληλεπίδρασης στην προηγούμενη κατάσταση, κυρίως από πλευράς όγκου και συχνότητας.

Το ερευνητικό και διδακτικό σας αντικείμενο έχει άμεση συνάφεια με την πρακτική της τηλεκπαίδευσης. Πιστεύετε καταρχάς πως η τηλεκπαίδευση σε γενικές γραμμές εφαρμόστηκε αποδοτικά; Οι συνάδελφοί σας θεωρείτε πως θα έπρεπε να είχαν μια σχετική επιμόρφωση;

Θα έλεγα ότι δεν εφαρμόστηκε πλήρως όπως θα έπρεπε η τηλεκπαίδευση. Τόσο στις χαμηλότερες εκπαιδευτικές βαθμίδες, όσο και στην τριτοβάθμια, σε σημαντικό ποσοστό η τηλεκπαίδευση μεταφράστηκε σε διαλέξεις όπως πριν αλλά μέσω τηλεδιάσκεψης. Η τηλεκπαίδευση (ή εξ αποστάσεως εκπαίδευση στο ορθότερο), σημαίνει άλλη διαχείριση τάξης, άλλο σχεδιασμό δραστηριοτήτων, άλλο τρόπο αξιολόγησης. Όμως σε κοινά των 150-200 ατόμων, όπως συμβαίνει στα υποχρεωτικά μαθήματα του προγράμματος σπουδών, δεν είναι εύκολο να εφαρμοστούν όλα αυτά που απαιτούνται, ειδικά αν υπάρχει ένας μόνο διδάσκοντας. Πόσο μάλλον όταν αυτός ο διδάσκοντας (για λόγους ευκολίας χρησιμοποιώ μόνο το αρσενικό) δεν έχει την απαραίτητη εξοικείωση με τη μεθοδολογία (και όχι μόνο με τα τεχνολογικά μέσα).

Άρα, με «το γράμμα της θεωρίας» θα έλεγα ότι δεν ήταν πάντα τόσο αποδοτική η εφαρμογή της τηλεκπαίδευσης. Στα πανεπιστημιακά μαθήματα ήταν λίγο καλύτερη γιατί είναι περισσότερο συχνό να γίνονται μαθήματα με τη μορφή διάλεξης, σε σχέση με τις χαμηλότερες βαθμίδες. Όμως όσοι/ες θέλουν να αξιοποιούν βιωματικού ή εργαστηριακού τύπου δραστηριότητες είχαν μεγάλες δυσκολίες να αντιμετωπίσουν.

Τώρα, στο ζήτημα της επιμόρφωσης νομίζω ότι είναι δύσκολο να υπάρξει μια μονοσήμαντη απάντηση. Ενδεχόμενα μεγάλο ποσοστό των συναδέλφων να χρειαζόταν σχετική επιμόρφωση (και έγινε στα βασικά). Όμως, για να το συνδέσω με την καθημερινότητα της εκπαιδευτικής πράξης, η επιμόρφωση δεν είναι πανάκεια (με την έννοια ότι κανείς πρέπει να επενδύσει και προσωπικό χρόνο για να μάθει και να πειραματιστεί, αλλά κυρίως να παράξει υλικό) αλλά επίσης δεν μπορεί να αποτελεί μια μόνιμη δικαιολογία για γκρίνια. Είναι κάτι που το βλέπουμε συχνότατα.

Όμως σε επίπεδο τριτοβάθμιας εκπαίδευσης και ειδικότερα στο ΠΔΜ μπορώ να πω ότι λειτούργησε ικανοποιητικά η τηλεκπαίδευση στο σύνολό της και το προσωπικό υποστηρίχθηκε έγκαιρα με επιμορφωτικές δράσεις (κυρίως σε τεχνικό επίπεδο). Θα μπορούσαν να γίνουν περισσότερες και σε μεγαλύτερο βάθος (π.χ. εκπαιδευτικός σχεδιασμός σε συνθήκες εξ αποστάσεως εκπαίδευσης); Σίγουρα ναι. Θα είχε επιτυχία κάτι τέτοιο; Μάλλον όχι, γιατί ούτε ο απαραίτητος χρόνος υπήρχε (και λόγω άλλων υποχρεώσεων που προκύπτουν από τις ιδιαίτερα αυξημένες υποχρεώσεις των πανεπιστημιακών και με τις εν εξελίξει πιστοποιήσεις των προγραμμάτων σπουδών), ούτε (υποθέτω) η διάθεση να ξεκινήσει από τα βασικά κάποιος λόγω μηδενικής εμπειρίας στην εξ αποστάσεως εκπαίδευση. Σίγουρα  η πεποίθηση ότι τηλεκπαίδευση είναι μια διάλεξη μέσω τηλεδιάσκεψης υπάρχει ακόμα και θα πρέπει να υλοποιηθούν επιμορφωτικές δράσεις για να αλλάξει αυτό στο μέλλον.

Θεωρείτε πως υπάρχει η περίπτωση να οδηγηθούμε σε ένα νέο παιδαγωγικό παράδειγμα ή παιδαγωγικό μοντέλο με την εφαρμογή της τηλεκπαίδευσης;

Πιστεύω ότι η τηλεκπαίδευση δεν είναι κάτι παροδικό που θα φύγει από τη ζωή μας, όταν θα επιστρέψουμε την κανονικότητα (όπως την ξέραμε). Θεωρώ ότι είναι κάτι που ήρθε για να μείνει. Και υποστηρίζω ότι είναι κάτι που πρέπει να μείνει γιατί μπορεί να εξυπηρετήσει πολύ περισσότερες ανάγκες από αυτές που είχαμε όλη αυτή την περίοδο. Η έρευνα έχει ήδη μελετήσει μοντέλα μεικτής μάθησης, μαζικής διδασκαλίας, προσωποποιημένης ή προσαρμοστικής μάθησης, κλπ. Όλα αυτά μπορούν να αξιοποιηθούν σε διάφορες περιπτώσεις. Για παράδειγμα, στις χαμηλότερες βαθμίδες, έχουμε περιπτώσεις σχολείων που κλείνουν για αρκετό διάστημα (π.χ. λόγω κακοκαιρίας που στη Β. Ελλάδα συμβαίνει συχνά). Έχουμε σχολεία σε απομακρυσμένες περιοχές όπου οι μαθητές έχουν να αντιμετωπίσουν πολύ αντίξοες συνθήκες. Έχουμε φοιτητές που παράλληλα εργάζονται και δεν μπορούν να παρακολουθούν.

Ενδεχόμενα όλα αυτά πρέπει να εξεταστούν υπό διαφορετικές οπτικές γωνίες. Για παράδειγμα, στην Ελλάδα δεν έχουμε τον θεσμό του φοιτητή μερικής φοίτησης και με όλες αυτές τις παλινωδίες περί αιώνιων ή μη φοιτητών και χρονικών περιορισμών στο χρόνο φοίτησης μπορούν να αντιμετωπιστούν με διαφορετικούς τρόπους. Αλλά αυτό απαιτεί κεντρικό σχεδιασμό στον οποίο μάλιστα πρέπει να έχουν λόγο και οι κατ’ εξοχήν ειδικοί (και όχι μόνο οι κατ’ όνομα).

Άρα καταληκτικά θα έλεγα ότι θεωρώ σχεδόν βέβαιο ότι θα οδηγηθούμε σε νέα εκπαιδευτικά μοντέλα (τα παιδαγωγικά είναι θεωρητικά και υπάρχουν ήδη).

Προσωπικά αισθάνθηκα μια πολυδιάσπαση με την εφαρμογή της τηλεκπαίδευσης: Πολλές πλατφόρμες, πολλά διαφορετικά συστήματα, πολλές επιλογές. Θεωρείτε πως θα έπρεπε να υπήρχε κάτι πιο ενιαίο από την πλευρά του υπουργείου για την τριτοβάθμια εκπαίδευση;

Νομίζω ότι ούτε σωστό είναι ούτε επιθυμητό. Η ακαδημαϊκότητα επιτάσσει αυτό το περιβόητο αυτοδιοίκητο στα πανεπιστήμια. Επίσης υπάρχουν διαφορετικά προγράμματα σπουδών, με διαφορετικές ανάγκες. Παράλληλα υπάρχουν διαφορετικές οικονομικές και τεχνικές δυνατότητες στα ιδρύματα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης. Συνεπώς θεωρώ ανεδαφικό να επιβάλει ένας φορέας (το υπουργείο στην περίπτωση αυτή) μια συγκεκριμένη λύση, ειδικά αν αυτό δεν συνοδεύεται από την αντίστοιχη δαπάνη. Κι εδώ θέλω να επισημάνω τα προβλήματα που παρουσιάστηκαν στις χαμηλότερες βαθμίδες, τα οποία εν πολλοίς οφείλονται και στο γεγονός ότι αξιοποιήθηκε (ή προσφέρθηκε ακόμα και αν συμβασιοποιήθηκε) η δωρεάν έκδοση της πλατφόρμας τηλεδιασκέψεων που προτάθηκε.

Στο σημείο αυτό να πω ότι η πολυδιάσπαση που αναφέρετε στο ερώτημα αφορά μάλλον στο κομμάτι της επιλογής πλατφόρμας σύγχρονης εκπαίδευσης. Από πλευράς ασύγχρονων εργαλείων, σχεδόν το σύνολο των πανεπιστημίων της χώρας χρησιμοποιεί το eClass ενώ αρκετά χρησιμοποιούν, συμπληρωματικά συνήθως, άλλες πλατφόρμες (π.χ. Moodle). Για τα σχολεία υπάρχει διαθέσιμη αντίστοιχη έκδοση του eClass και η πλατφόρμα της eMe. Και οι δύο πλατφόρμες προσφέρουν πλήθος δυνατοτήτων που θεωρώ ότι υπερκαλύπτουν τις ανάγκες του μέσου εκπαιδευτικού.

Άρα, για να απαντήσω στο ερώτημα τελικά, θεωρώ κακή εξέλιξη (αν όχι επικίνδυνη) την όποια επιβολή από το υπουργείο συγκεκριμένης λύσης στην τριτοβάθμια εκπαίδευση. Μάλλον το αντίθετο θα έλεγα. Πρέπει να έχουν το ζωτικό χώρο τα πανεπιστήμια να πάρουν τις αποφάσεις που ανταποκρίνονται στις δικές τους ανάγκες και ιδιαιτερότητες (που προκύπτουν και από το εκάστοτε πρόγραμμα σπουδών).

Συνήθως ρωτάω τη γνώμη των συναδέλφων σας για το αν η τηλεκπαίδευση μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως εργαλείο για εξοικονόμηση πόρων στα ελληνικά ΑΕΙ στο μέλλον. Εκτός από αυτό θα ήθελα να ρωτήσω εσάς σχεδόν το αντίστροφο: Πιστεύετε πως έπρεπε να επενδυθεί ένα μέρος χρημάτων από το υπουργείο για την καλύτερη αξιοποίηση των εργαλείων; Να χρηματοδοτηθούν καθηγητές και φοιτητές γενναία για να εξασφαλιστούν περισσότερο οι ίσες ευκαιρίες πρόσβασης;

Οι διδακτικές προσεγγίσεις πρέπει να εξετάζονται πάντα υπό το πρίσμα της αποτελεσματικότητας ως προς την επίτευξη των σχετικών στόχων. Ποιοι είναι λοιπόν αυτοί; Είναι διδακτικοί και όχι οικονομικοί. Άρα η εξέταση εργαλείων και προσεγγίσεων με οικονομικούς όρους θεωρώ ότι είναι επικίνδυνη τουλάχιστον (ουσιαστικά αναφέρθηκα και προηγουμένως σε αυτό όταν ερωτήθηκα για την πιθανότητα κεντρικής οδηγίας ως προς την πλατφόρμα). Τι είδους εξοικονόμηση πόρων θα μπορούσε να επιφέρει η τηλεκπαίδευση; Ανθρώπινου δυναμικού, χρόνου, προσπάθειας; Κάθε άλλο, απαιτεί περισσότερο από όλα αυτά. Η αξιοποίηση των εργαλείων δεν έχει να κάνει με τη χρηματοδότηση των καθηγητών.

Σε ένα ποσοστό η ερώτηση μου φαίνεται ότι θα μπορούσε να αναδιατυπωθεί σε «μήπως να γίνουν όλα τα πανεπιστήμια Ανοιχτά Πανεπιστήμια;». Συνεπώς η θέση μου είναι απολύτως αντίθετη. Εν πάση περιπτώσει, θεωρώ ότι δεν είναι δουλειά του υπουργείου να επιβάλει τρόπους εκπαίδευσης στο τριτοβάθμιο και μετατριτοβάθμιο επίπεδο. Δουλειά του είναι να αξιολογεί την ορθή αξιοποίηση των πόρων που διατίθενται και μάλιστα αυτών που είναι πέρα από τους απολύτως απαραίτητους (επαρκές διδακτικό και άλλο προσωπικό, ανελαστικές δαπάνες όπως ρεύμα-νερό-τηλεπικοινωνίες κλπ).

Αντιλαμβάνομαι το ερώτημα και ως «αν αντί για κάποια άλλη δαπάνη δώσουμε λεφτά στους φοιτητές (ή και τους καθηγητές) να προμηθευτούν υπολογιστές και καλύτερες συνδέσεις θα έχουμε καλύτερο πανεπιστήμιο αφού θα έχουν καλύτερη πρόσβαση στην τηλεκπαίδευση;». Η απάντηση είναι σαφώς όχι. Η τηλεκπαίδευση πρέπει να εξετάζεται με όρους συμπληρωματικότητας με τη δια ζώσης εκπαίδευση και αυτό μπορούμε να το κάνουμε όταν εξετάσουμε την τριτοβάθμια εκπαίδευση όπως της αξίζει. Δηλαδή σίγουρα όχι σαν μέσο αποκλειστικά επαγγελματικής αποκατάστασης με όρους επαγγελματικών δικαιωμάτων που συνδέονται με δημόσιο χρήμα (π.χ. διορισμό ή συναλλαγή με το δημόσιο από τον ιδιωτικό τομέα). Η τριτοβάθμια εκπαίδευση πρέπει πρωτίστως να δίνει πνευματικά εφόδια, κατόπιν εξειδικευμένες γνώσεις σε τουλάχιστον ένα πεδίο. Όλα τα άλλα έπονται.

Και επιτέλους, πριν εξετάσουμε τέτοια ζητήματα, ας φροντίσουμε να έχουμε ένα σωστό θεσμικό και νομοθετικό πλαίσιο για να εξασφαλιστούν οι ίσες ευκαιρίες πρόσβασης στα προαπαιτούμενα, όπως είναι η απρόσκοπτη πρόσβαση στο διαδίκτυο. Μιλάω και από προσωπική πείρα και αναφέρω ότι δεν μπορούμε να συζητάμε για γενίκευση της τηλεκπαίδευσης όταν οι τηλεπικοινωνιακοί φορείς δεν εξασφαλίζουν επαρκείς οικιακές συνδέσεις ακόμα και σε πρωτεύουσες νομών. Και το αναφέρω, έχοντας κάνει πάνω από 10 καταγγελίες στην ΕΕΤΤ για τέτοια θέματα, αφού το υφιστάμενο θεσμικό πλαίσιο επιτρέπει στους παρόχους να αποφεύγουν την ορθή παροχή υπηρεσιών. Άρα, όταν λύσουμε σε επίπεδο πολιτείας όλα αυτά τα ζητήματα, μετά θα είναι ώριμες οι συνθήκες για να συζητήσουμε και για τον βέλτιστο τρόπο αξιοποίησης της τηλεκπαίδευσης.

Προσωπικά προτιμάτε τηλεκπαίδευση ή δια ζώσης εκπαίδευση και γιατί;

Προσωπικά προτιμώ μοντέλα μεικτής μάθησης. Είμαι από αυτούς που συμμετείχαν στη δράση των ανοιχτών ψηφιακών μαθημάτων και αξιοποιώ τακτικά βιντεοσκοπημένες διαλέξεις ως συμπληρωματικούς πόρους. Μπορείς να κερδίσεις χρόνο και να προσωποποιήσεις την πρόσβαση στη διδακτέα ύλη, δίνοντας έμφαση σε δια ζώσης, βιωματικού ή εργαστηριακού τύπου δραστηριότητες. Έτσι δίνεις την ευκαιρία στους φοιτητές να εφαρμόσουν τις γνώσεις που τους προσφέρονται ώστε να μην ακολουθούν το μοντέλο μάθησης των σχολικών τους χρόνων, όπου μαθαίνουν πάρα πολλά, αλλά ελάχιστα για την πρακτική τους αξία και την εφαρμογή τους στην καθημερινότητά τους. Θα δώσω ένα πολύ απλό παράδειγμα σχετικά. Όντας φοιτητής πολυτεχνικής σχολής, κατάλαβα τι σημαίνει παράγωγος στο τρίτο έτος των σπουδών μου, παρά το γεγονός ότι διδάχτηκα τις παραγώγους από το γυμνάσιο ακόμα.

Πιστεύετε ότι η τηλεκπαίδευση είναι ένας θεσμός που ήρθε για να μείνει μόνιμα έστω σε κάποια έκταση αν όχι συνολικά; Ποια είναι η άποψή σας στο ζήτημα;

Αναφέρθηκα και πριν. Θεωρώ ότι είναι κάτι που ήρθε για να μείνει. Το πρόβλημα είναι αν θα μείνει σωστά ή λάθος. Φοβάμαι για το δεύτερο, εύχομαι και εργάζομαι ερευνητικά για το πρώτο.

Κ. Μπράτιτση, σας ευχαριστούμε για τη συνέντευξη!

Και εγώ σας ευχαριστώ!