Erasmus +: Προγράμματα ανταλλαγής νέων (TCs / YEs)

Της Όλγας Συμεωνίδου

προγράμματα ανταλλαγής νέωνΌλοι μας νομίζω έχουμε ακούσει, ή γνωρίσει μέχρι τώρα το πρόγραμμα της Ευρωπαϊκής Ένωσης «Erasmus+» για τους τομείς της Εκπαίδευσης, της Κατάρτισης, της Νεολαίας και του Αθλητισμού, κυρίως μέσω του γενικού προγράμματος ανταλλαγής φοιτητών υπό τον τίτλο «Erasmus». Ωστόσο πόσοι από εμάς γνωρίζουμε τα υπόλοιπα πρόγραμμα που, από το 2014, έχουν συνενωθεί κάτω από το πρόγραμμα «Erasmus+»; Ίσως όχι τόσοι πολλοί. Ας δούμε, λοιπόν, μαζί μια από τις λιγότερο γνωστές πτυχές του προγράμματος αυτού: Τα προγράμματα ανταλλαγής νέων.

προγράμματα ανταλλαγής νέωνΣτην κατηγορία αυτή ανήκουν δύο ειδών προγράμματα υπό το διεθνή τίτλο «Training Course» (στο εξής TC) και «Youth Exchange» (στο εξής YC) αντίστοιχα. Τα προγράμματα αυτά δίνουν τη δυνατότητα σε ομάδες νέων δύο τουλάχιστον χωρών να συναντηθούν και να συμβιώσουν για διάστημα 5-21 ημερών, με αντικείμενο την εκτέλεση ενός προγράμματος εργασίας. Δεν πρόκειται όμως για εθελοντική εργασία. Οι συμμετέχοντες νέοι δεν συναντιούνται για να δουλέψουν. Αντίθετα, μέσα από διάφορες κοινές δραστηριότητες όπως συζητήσεις, εργαστήρια (workshops), ασκήσεις, εναλλαγές ρόλων, παιχνίδια, προσομοιώσεις, υπαίθριες δραστηριότητες κλπ αναπτύσσουν νέες ικανότητες,  ενημερώνονται για σημαντικά κοινωνικά θέματα και θεματικούς τομείς, ανακαλύπτουν νέους πολιτισμούς, συνήθειες, νοοτροπίες, ενισχύουν αξίες όπως, η αλληλεγγύη, η αποδοχή της διαφορετικότητας, η δημοκρατία, η φιλία και το σημαντικότερο, μαθαίνουν βιωματικά και μέσα από την αλληλεπίδραση με ομοτίμους. Στα προγράμματα αυτά η διαδικασία της μάθησης γίνεται αποκλειστικά με μεθόδους μη τυπικής εκπαίδευσης (non-formal education), σε αντίθεση με τις μεθόδους μάθησης στην πρωτοβάθμια, δευτεροβάθμια και τριτοβάθμια εκπαίδευση. Το κύριο εργαλείο είναι ο διάλογος, η παρατήρηση, η ανταλλαγή εμπειριών και η συνεργασία της ομάδας, μέσω της οποίας οι συμμετέχοντες καταλήγουν σε συμπεράσματα για κοινωνικά ζητήματα, προτείνουν λύσεις και μαθαίνουν. Ακόμα οι δεξιότητες και εμπειρίες που αποκτούν μπορούν να χρησιμοποιηθούν όχι μόνο σε προσωπικό αλλά και επαγγελματικό επίπεδο και να τους ανοίξουν πόρτες διαλόγου, επικοινωνίας, συνεργασίας, ακόμα και απασχόλησης στο εξωτερικό.

Πιο αναλυτικά, και με απλά λόγια, τα TCs και τα YEs οργανώνονται από Μη Κυβερνητικές Οργανώσεις (ΜΚΟ) στα εδάφη του προγράμματος «Erasmus+», καθώς και στα εδάφη των κρατών-εταίρων (κράτη εκτός ΕΕ) και σπάνια από άτυπες ομάδες νέων. Κάθε πρόγραμμα ανταλλαγής έχει έναν ορισμένο σκοπό και αντικείμενο που επιλέγεται εκ των προτέρων από τον διοργανωτή οργανισμό. Για παράδειγμα δύο από τα TC στα οποία συμμετείχα εγώ είχαν αντικείμενο-τίτλο «Value the difference» και «Volunteering for knowledge».

προγράμματα ανταλλαγής νέωνΜετά την έγκριση της αίτησης της εκάστοτε ΜΚΟ για διοργάνωση ορισμένου προγράμματος από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η τελευταία παραδίδει την επιχορήγηση στη διοργανώτρια ΜΚΟ για την υλοποίηση του προγράμματος ανταλλαγής. Έπειτα, η διοργανώτρια οργάνωση, σε συνεννόηση με τους συνεργαζόμενους με αυτήν οργανισμούς του εξωτερικού στο συγκεκριμένο πρόγραμμα ανταλλαγής (partners), επιλέγουν τους νέους που θα συμμετάσχουν στο πρόγραμμα, καθορίζουν το σχεδιάγραμμα του προγράμματος και το προετοιμάζουν. Για να συμμετάσχει ένας νέος σε ένα TC ή YE, πρέπει να έχει επιλεγεί από τον οργανισμό αποστολής. Συνήθως, η ΜΚΟ αποστολής επιλέγει τους εκπροσώπους της στο εκάστοτε πρόγραμμα μεταξύ των εθελοντών της που εκδήλωσαν ενδιαφέρον συμμετοχής, αλλά σε πολλές περιπτώσεις μπορούν να επιλεγούν νέοι που δεν συνδέονται με τον οργανισμό με κανενός είδους σχέση, είτε διότι ο οργανισμός για κάποιο λόγο δεν μπόρεσε να στείλει εθελοντές του, είτε γιατί η ορισμένη ΜΚΟ στέλνει σε προγράμματα μόνο νέους που απλά κάνουν αίτηση συμμετοχής στο πρόγραμμα. Συνεπώς, σε γενικές γραμμές μπορεί να συμμετάσχει οποιοσδήποτε. Βέβαια, όπως ειπώθηκε, ο αιτών θα πρέπει πρώτα να επιλεγεί με βάση την αίτησή του, γιατί οι θέσεις για κάθε πρόγραμμα είναι περιορισμένες (συνήθως 1-4 άτομα ανά οργανισμό-χώρα), αλλά και να πληρεί κάποιες προϋποθέσεις που ενδεχομένως τίθενται, όπως να κατάγεται ή να διαμένει στη χώρα των συμμετεχόντων στο πρόγραμμα οργανισμών ή να εντάσσεται σε κάποια ηλικιακά όρια (Όταν υπάρχουν συνήθως κυμαίνονται γύρω στις ηλικίες 18-30 ετών).

προγράμματα ανταλλαγής νέωνΈπειτα από την επιλογή των συμμετεχόντων και την οργάνωση του προγράμματος οι διοργανωτές αποστέλλουν το ενημερωτικό «info pack» του προγράμματος στους συμμετέχοντες που περιλαμβάνει το  αναλυτικό ημερήσιο διάγραμμα που θα εφαρμοσθεί, τους στόχους και το περιεχόμενο του προγράμματος, τις υποχρεώσεις των συμμετεχόντων, καθώς και πληροφορίες για τη διαμονής κατά τη διάρκεια του προγράμματος και οδηγίες για την μετακίνηση των συμμετεχόντων από και προς τον τόπο αυτό, ώστε οι τελευταίοι να οργανώσουν το ταξίδι τους. Να σημειωθεί πως, ως προς τα έξοδα των συμμετεχόντων, αυτά καλύπτονται από την επιχορήγηση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής ως εξής: 1) Η διαμονή και η διατροφή (τρία κύρια γεύματα και κάποια πρόσθετα σνακ, νερό, ή καφέδες ενδιάμεσα) των συμμετεχόντων καλύπτονται πλήρως για τις μέρες που διαρκεί το πρόγραμμα. 2) Η μετακίνηση προς και από τον τόπο διοργάνωσης του προγράμματος καλύπτεται 100%, αλλά με ένα ανώτατο όριο που είναι διαφορετικό για κάθε χώρα προέλευσης συμμετεχόντων και αναλόγως της απόστασής της από τη χώρα διοργάνωσης. Για την Ελλάδα το ανώτατο ποσό αυτό στα δύο τελευταία προγράμματά που προσωπικά συμμετείχα ήταν 100% έως το ποσό των 275 ευρώ (σε αυτά τα ποσά κυμαίνεται συνήθως η χρηματοδότηση της μετακίνησης στα TCs, ενώ στα ΥΕs το ποσό αυτό είναι γύρω στα 170 ευρώ το ανώτερο). Δηλαδή σου καλύπτουν όλα τα χρήματα που πλήρωσες  για να μεταβείς στον τόπο του προγράμματος –μετρό, τραίνα, λεωφορεία, αεροπλάνα κλπ- εφόσον δεν ξεπερνούσαν συνολικά τα 275 ευρώ. Το υπερβαίνον ποσό το καλύπτεις ο ίδιος). Παρ’ όλα αυτά μερικές οργανώσεις όταν διοργανώνουν ένα πρόγραμμα μπορεί να παρακρατούν ένα μέρος του ποσού αυτού για τη μετακίνηση ως «participation fee» ( γύρω στα 50 ευρώ), αλλά αυτό δεν συμβαίνει συχνά και πάντως θα το γνωρίζετε εκ των προτέρων. Βέβαια, απαραίτητη προϋπόθεση για να σας επιστραφούν τα χρήματα που δαπανήσατε για την μετακίνησή σας προς και από τον τόπο διεξαγωγής του προγράμματος, είναι να κρατήσετε όλα τα εισιτήρια, αποδείξεις αγοράς και κάρτες επιβίβασης των μετακινήσεών σας και να τα παραδώσετε στον διοργανωτή οργανισμό, ειδάλλως δεν θα σας επιστραφεί το ποσό για κάθε μετακίνηση που δεν αποδεικνύεται εγγράφως. 3) Τα έξοδα των συμμετεχόντων που δεν περιλαμβάνονται στις κατηγορίες 1 και 2 καλύπτονται από τους ίδιους.

Τα προγράμματα αυτά λαμβάνουν χώρα συνήθως σε ξενοδοχειακές εγκαταστάσεις (hotels/hostels) που επιλέγονται από τον διοργανωτή οργανισμό, όπου όλοι οι συμμετέχοντες μένουν κατά τη διάρκεια του προγράμματος (ανά δύο ή τρεις) και εκτελούν τις προβλεπόμενες στο πρόγραμμα δραστηριότητες.

Ένα άλλο σημαντικό στοιχείο για την ασφαλέστερη συμμετοχή σας σε ένα πρόγραμμα ανταλλαγής, είναι να φροντίσετε να προμηθευτείτε την «Ευρωπαϊκή Κάρτα ασφάλισης ασθενείας» για την περίπτωση που χρειαστεί να νοσηλευθείτε σε νοσοκομείο της χώρας του προγράμματος (βγαίνει εύκολα και σύντομα, αλλά πηγαίνετε να τη βγάλετε 2 εβδομάδες πριν το πρόγραμμα τουλάχιστον για να είστε σίγουροι).

Στη διάρκεια του προγράμματος οι πρώτη(/ες) μέρες και δραστηριότητες αφιερώνονται στην γνωριμία των συμμετεχόντων ( μέσω αυτοπαρουσιάσεων, παιχνιδιών γνωριμίας, δραστηριοτήτων για την ενότητα της ομάδας και την ένταξη των μελών της, intercultural evenings*, παρουσίαση των αποστελλόντων οργανισμών κτλ). Στη συνέχεια γίνεται εισαγωγή στους στόχους και τα αντικείμενα του προγράμματος στις μεθόδους που θα χρησιμοποιηθούν και στις δραστηριότητες που θα ακολουθήσουν. Έπειτα λαμβάνουν χώρα οι κύριες δραστηριότητες για την επίτευξη των σκοπών του προγράμματος και τέλος γίνεται αξιολόγηση του προγράμματος και των αποτελεσμάτων-συμπερασμάτων του και το πρόγραμμα κλείνει.

προγράμματα ανταλλαγής νέωνΠροσωπικά θα συνιστούσα ανεπιφύλακτα σε όλους τους νέους να επιδιώξουν τη συμμετοχή τους σε τέτοια προγράμματα ανταλλαγής, γιατί είναι μια μοναδική εμπειρία, που χωρίς ιδιαίτερα έξοδα και χωρίς να αφήσεις πίσω τη ζωή και τις υποχρεώσεις σου, σου επιτρέπει να δεις μια άλλη χώρα, να γνωρίσεις νέους ανθρώπους από άλλα κράτη με τα κοινά ενδιαφέροντα, να έρθεις σε επαφή με νέους πολιτισμούς και νοοτροπίες, να αναλάβεις δράση και να συμμετάσχεις σε διαφορετικές δραστηριότητες που θα σε διδάξουν, θα σε εξελίξουν και θα διευρύνουν τους ορίζοντες σου. Τα προγράμματα αυτά είναι ό,τι πρέπει για κάποιον που θέλει να μάθει με βιωματικό τρόπο, να αλληλεπιδράσει με άλλους νέους, αλλά και να διασκεδάσει, ενώ δεν απαιτούν ιδιαίτερες γνώσεις και προϋποθέσεις για  διεκδίκηση συμμετοχής. Παρ’ όλα αυτά για όσους είναι πρωτάρηδες  στο κομμάτι των προγραμμάτων ανταλλαγής, θα συνιστούσα να αρχίσουν με ένα YE και όχι με ένα TC, γιατί τα ΤCs απευθύνονται περισσότερο σε άτομα που ενδεχομένως έχουν μια εμπειρία σε τέτοιου είδους προγράμματα και δραστηριοποιούνται ή ενδιαφέρονται να δουλέψουν με την νεολαία και να μάθουν ειδικότερες πληροφορίες και μεθόδους δράσης στον τομέα αυτό (youthworkers). Επίσης τα ΥΕ έχουν πιο χαλαρό και προσαρμόσιμο πρόγραμμα, οι συμμετέχοντες μπορούν να συμμετάσχουν περισσότερο στην οργάνωση των δραστηριοτήτων τους ( σε αντίθεση με τα TC που την εκτέλεση του προγράμματος και τη μετάδοση των γνώσεων αναλαμβάνει ένας εκπαιδευτής -trainer- πρόσωπο που λείπει από τα YEs) και να έχουν περισσότερο ελεύθερο χρόνο. Να σημειωθεί πάντως ότι τα YEs έχουν μικρότερη επιχορήγηση και έτσι μπορεί το budget που αφιερώνεται στην διαμονή και διατροφή των συμμετεχόντων να είναι φτωχότερο και η κάλυψη του ποσού των μετακινήσεων είναι σε κάθε περίπτωση μικρότερη από αυτή των TCs. Βέβαια το τι θα επιλέξει καθείς μεταξύ των δύο τύπων προγραμμάτων εξαρτάται από το τι τον ενδιαφέρει περισσότερο και σε κάθε περίπτωση δεν είναι δύσκολο ή απαγορευτικό να αρχίσει κανείς αυτή την εμπειρία συμμετέχοντας εξ’ αρχής σε κάποιο TC (όπως έκανα κι εγώ άλλωστε). Ό,τι και αν επιλέξετε πάντως, να είστε σίγουροι πως, η εμπειρία αυτή θα σας μείνει αξέχαστη!

Ιστότοποι που μπορείτε να βρείτε πληροφορίες και προγράμματα:

Για το επίσημο site που είναι αφιερωμένο στα προγράμματα του «Erasmus+», βλέπετε εδώ: http://erasmusplusyouth.gr/home/  (Εδώ μπορείτε να κατεβάσετε επίσης τον αναλυτικό οδηγό του προγράμματος «Erasmus+» και των επιμέρους προγραμμάτων για το 2016 στα ελληνικά).

Για πληροφορίες για όλα τα προγράμματα του «Erasmus+» βλέπε επίσης το site της Ευρωπαϊκής Επιτροπής (επίσημου χρηματοδότη των προγραμμάτων του «Erasmus+»): http://ec.europa.eu/programmes/erasmus-plus/index_el.htm (και στο εν λόγω site περιλαμβάνεται ο οδηγός που αναφέρθηκε παραπάνω στην επίσημη, αγγλική γλώσσα, αλλά και στην ελληνική, μεταξύ άλλων).

Βοηθητικό σάιτ για τα προγράμματα που αναφέρθηκαν είναι και το SALTO (https://www.salto-youth.net/) όπου μπορείτε να βρείτε χρήσιμες πληροφορίες και εργαλεία. Επίσης περιέχει λίστα προγραμμάτων στα οποία μπορείτε να κάνετε αίτηση αν δέχονται Έλληνες συμμετέχοντες https://www.salto-youth.net/tools/european-training-calendar/browse/.

Χρήσιμες πληροφορίες τόσο για τα προγράμματα του «Erasmus+» αλλά και για άλλα προγράμματα και δράσεις για τη νεολαία, μπορείτε να βρείτε στο site του Ιδρύματος νεολαίας και δια βίου μάθησης (ΙΝΕΔΙΒΙΜ) (http://www.inedivim.gr/programs).

*Το intercultural evening είναι μια από τις βασικές δραστηριότητες στα προγράμματα αυτού του τύπου. Σε ένα ή περισσότερα βράδια οι συμμετέχοντες από κάθε χώρα παρουσιάζουν και προσφέρουν στους υπόλοιπους συμμετέχοντες τη δυνατότητα να δοκιμάσουν κάποια φαγητά και ποτά που έφεραν από την πατρίδα τους, παρουσιάζοντας ταυτόχρονα τον τόπο τους. Η κάθε χώρα εκτός από ποτά και φαγητά μπορεί να παρουσιάσει παραδοσιακούς χορούς και τραγούδια. Οι βραδιές αυτές παίζουν σημαντικό ρόλο στο να «σπάσει ο πάγος» μεταξύ των συμμετεχόντων και στο δέσιμο της ομάδας και αποτελούν σημαντικό μέρος της ψυχαγωγίας που περιλαμβάνεται σε τέτοιου είδους προγράμματα.