Διεθνής Ημέρα για την Εξάλειψη του Αναλφαβητισμού

Του Μάριου Κωστόπουλου

Αναλφαβητισμός. Μια έννοια, που εν έτει 2017, δεν θα έπρεπε να υπάρχει σε κανένα λεξιλόγιο, καμίας γλώσσας, σε όλη την υφήλιο. Αντιθέτως, όχι μόνο δεν έχει συμβεί αυτό, αλλά και τα άτομα που κρίνονται αναλφάβητα να αυξάνονται με το πέρας του χρόνου. Και δεν μιλάμε για ανθρώπους που δεν ξέρουν καλή ιστορία και μαθηματικά, που «έμεναν» τάξη στο λύκειο, αλλά για ανθρώπους που δεν ξέρουν να γράφουν ούτε το ίδιο τους το όνομα στο χαρτί. Που αν τους πεις πόσο κάνει 1 και 1 δεν ξέρουν να σου απαντήσουν. Και σχεδόν οι μισοί απ’ αυτούς είναι παιδιά.

Κανονικά υπάρχουν 2 είδη αναλφάβητου, αλλά στη σημερινή παγκόσμια κοινωνία, η μετάδοση τεράστιου όγκου πληροφοριών και η συνεχόμενη ιλιγγιώδης ανάπτυξη της τεχνολογίας, έχει καθιερώσει και ένα τρίτο. Αρχικά έχουμε τον οργανικά αναλφάβητο, που δεν έχει καθόλου γνώση από ανάγνωση, γραφή και αριθμητική. Μετά είναι ο λειτουργικά αναλφάβητος, που διδάχτηκε αυτές τις τρεις βασικές δεξιότητες αλλά δεν τις καλλιέργησε για να είναι σε θέση να τις εφαρμόσει. Το δεύτερο είδος είναι ιδιαίτερα ανησυχητικό διότι δεν μπορεί να καταγραφεί επίσημα. Το τρίτο είδος είναι ο ψηφιακά αναλφάβητος, που δεν έχει απολύτως καμία γνώση περί χρήσης ηλεκτρονικών μέσων επικοινωνίας και πληροφόρησης. Βέβαια το τελευταίο είδος μπορεί να αναλυθεί μόνο όταν επρόκειτο για χώρες που έχουν τεχνολογική υποδομή, δηλαδή σε χώρες «ανεπτυγμένες» και «αναπτυσσόμενες». Δηλαδή στην Ελλάδα, τα 2/3 των ενηλίκων χαρακτηρίζεται ψηφιακά αναλφάβητο. Προφανώς σε χώρες «τριτοκοσμικές» που άνθρωποι πεθαίνουν από τον πόλεμο, από την πείνα και την δίψα, είναι τουλάχιστον θλιβερό να μιλάμε για ψηφιακά αναλφάβητους.

Ποιος θεωρείται αναλφάβητος στη χώρα μας; Όποιος δεν έχει απολυτήριο από το εξατάξιο δημοτικό σχολείο. Στην επίσημη απογραφή το 2016, ο πληθυσμός της Ελλάδας ήταν 10,7 εκατομμύρια. Το 91% αυτού του πληθυσμού θεωρείται μη αναλφάβητο, με το υπόλοιπο 9% να μην έχει τελειώσει το δημοτικό. Με απλά λόγια υπάρχουν 963 χιλιάδες άνθρωποι στην χώρα αυτή τη στιγμή που θεωρούνται αναλφάβητοι. Το ποσοστό αλφαβητισμού μας αποτελεί από τα πιο χαμηλά ανάμεσα στις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Πάντως στους ανήλικους μέχρι 15 χρονών, το ποσοστό αλφαβητισμού αγγίζει το 99,5%, γεγονός που δίνει μια αισιοδοξία αν σκεφτεί κανείς ότι τα παιδιά που είναι σε ηλικία για σχολείο στην Ελλάδα είναι περίπου 1,4 εκατομμύρια. Ισχύει όμως το ίδιο και σε άλλες χώρες; Για να δούμε.

Σε πολλές χώρες παγκοσμίως, ο αναλφαβητισμός που αναγνωρίζεται επισήμως είναι ο οργανικός. Δηλαδή καμία απολύτως γνώση σε γραφή, αριθμητική και ανάγνωση. Με αυτό στο μυαλό, ας μιλήσουμε λίγο με αριθμούς. Ο τωρινός πληθυσμός του πλανήτη Γη είναι 7,6 δισεκατομμύρια. 781 εκατομμύρια ενήλικες είναι αγράμματοι, εκ των οποίων το 64%(499.840.000) είναι γυναίκες. Ως αγράμματος ενήλικας ορίζεται το άτομο που έχει περάσει το 15ο έτος της ζωής του. Φέτος (μέχρι στιγμής) έχουν γίνει 99 εκατομμύρια γεννήσεις. Παιδιά αναλφάβητα: περίπου 250 εκατομμύρια. Ως αγράμματο παιδί ορίζεται το άτομο που δεν έχει αγγίξει ακόμα τα 24 χρόνια ζωής.  Αν ακόμα δεν μίλησαν οι αριθμοί από μόνοι τους, ορίστε δύο αριθμητικά συμπεράσματα, που όσο οξύμωρα και αν είναι, αναδεικνύουν την τραγικότητα – ζοφερότητα της κατάστασης. 1 δις άνθρωποι δεν ξέρουν τι όψη έχει ο αριθμός 1. Το 1/7 του πληθυσμού όλης της Γης δηλαδή. Ή σαν να λέμε 100 Ελλάδες. Εξωφρενικό. Επίσης πάρτε τις φετινές γεννήσεις, πολλαπλασιάστε τες επί 3(άντε επί 2.5) και βρείτε τον αριθμό. Ε, όλα αυτά τα παιδιά μπορούν να καταλήξουν αναλφάβητα.

Που συναντάται το φαινόμενο της πλήρους αγραμματοσύνης κυρίως; Τα ποσοστά στις χώρες της Νότιας και Δυτικής Ασίας αγγίζουν το 58,6%. Μερικές από τις νότιες χώρες είναι: Μπαγκλαντές, Μπουτάν, Ινδία, Νεπάλ, Πακιστάν, Σρι Λάνκα. Μερικές από τις δυτικές: Ιράκ, Σαουδική Αραβία, Υεμένη, Ομάν, Κουβέιτ, Κατάρ, Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα. Μετέπειτα στης χώρες της Υποσαχάριας Αφρικής (59,7%). Μερικές από αυτές είναι: Μπενίν, Μπουρκίνα Φάσο, Αιθιοπία, Γκάμπια, Νίγηρας, Μάλι. Σε απλά λόγια, σε χώρες όπου ο πλούτος είναι στα χέρια των ελάχιστων και όλος ο υπόλοιπος πληθυσμός είναι φτωχός, όπου ανθίζει η παιδική εργασία και τα σκλαβοπάζαρα, η θέση της γυναίκας είναι ανύπαρκτη και τα δικαιώματά της σενάριο επιστημονικής φαντασίας, έχει εξαπλωθεί σαν καρκινικό κύτταρο και ο αναλφαβητισμός. Δεν είναι τυχαίο που στην Υποσαχάρια Αφρική κατοικούν 1 δις άνθρωποι και στην Νοτιοδυτική Ασία αλλά 3 δις, με την Ινδία να έχει από μόνη της 1,3! Δηλαδή μιλάμε για πάνω από το μισό παγκόσμιο πληθυσμό. Και σχεδόν τα 2/3 αυτών, αν τους δείξεις αυτούς τους αριθμούς, δεν μπορούν να τους αναγνωρίσουν!

Οι αριθμοί συνεχίζουν να σοκάρουν. Οι 9 φτωχότερες χώρες πάνω στη Γη βρίσκονται όλες στην Αφρική. Δύο είναι ο Νίγηρας και η Δημοκρατία της Κεντρικής Αφρικής. Στον Νίγηρα οι αγράμματοι φτάνουν το 85.6% ενώ μόνο 24% των παιδιών δεν είναι αναλφάβητα. Στην Δημοκρατία της Κεντρικής Αφρικής το 64% των παιδιών δεν ξέρει να διαβάζει και να γράφει. Πέρα από την φτώχεια και την αγραμματοσύνη, αυτές οι 2 χώρες έχουν και ένα άλλο κοινό. Έχουν άφθονες πηγές πετρελαίου και ουράνιου στις οποίες έχει απλώσει το άπληστο χέρι του ο δυτικός πολιτισμός. Και πως κρατάς έναν ολόκληρο λαό δέσμιο; Οδηγώντας τον στην φτώχεια με αποτέλεσμα να στερηθεί το βασικό αγαθό της γνώσης και της μάθησης, μπλοκάροντάς του την δυνατότητα να αναπτύξει κριτική σκέψη, να δει τι γίνεται γύρω του, να συγκεντρώσει ουσιώδης δύναμη και να αντιδράσει.

Τα στατιστικά για τον αναλφαβητισμό συγκεντρώνονται από την UNESCO. Η συγκεκριμένη οργάνωση πήρε πρωτοβουλία και καθιέρωσε τη Διεθνή Ημέρα για την Εξάλειψη του Αναλφαβητισμού στη Σύνοδο της Τεχεράνης. Αυτό συνέβη σαν σήμερα 8 Σεπτεμβρίου του 1965. Από το 1966 και μετά γιορτάζεται την ημερομηνία αυτή. Έκτοτε προσπαθεί όχι μόνο να εξαλείψει το φαινόμενο αυτό, αλλά και να δώσει δικαίωμα στον οποιονδήποτε να μάθει τα βασικά δωρεάν, να εξελίξει την κριτική του ικανότητα, να ενημερωθεί να και να αναπτυχθεί ενόσω αναπτύσσεται και η παγκόσμια κοινωνία.

Σε ατομικό επίπεδο, πρέπει να κατανοήσει ο καθένας ότι πολιτισμένος λέγεσαι όχι όταν είσαι μορφωμένος και έχεις χρησιμοποιήσει ένα αγαθό, δεδομένο για σένα, για προσωπική σου ανάπτυξη, επιτυχία ακόμα και πραγμάτωση. Πολιτισμένος λέγεσαι, όταν με διάφορες πράξεις εξασφαλίζεις το αγαθό της γνώσης να είναι προσβάσιμο και στους υπόλοιπους κοινούς θνητούς, τους λιγότερο πολιτισμικά «προνομιούχους», τους γεωγραφικά άτυχους. Αρχικά, ενημέρωση για το βεληνεκές και τη ζοφερότητα του φαινομένου μέσω οργανώσεων όπως η UNESCO και στη συνέχεια αναζήτηση προγραμμάτων για εθελοντική εργασία και προσφορά, είτε από το διαδίκτυο, είτε με φυσική παρουσία. Μπορεί για πολλούς από εμάς την ώρα που διαβάζουμε αυτό, το να φύγεις από τη ζεστασιά του σπιτιού σου και να ταξιδέψεις χιλιάδες χιλιόμετρα για να βοηθήσεις έναν ενήλικο ή μια παιδική ψυχή να μάθει γράμματα να ακούγεται ουτοπικό. Όμως αν από τα «πολιτισμένα» 3 δις, οι 100.000 δεν σκεφτούν έτσι, και κάνουν το μεγάλο βήμα, μπορούν να προσφέρουν τις βασικές γνώσεις σε τουλάχιστον 2 εκατομμύρια άτομα (αφού μια κλασική τάξη έχει περίπου 20 παρουσίες).

Συνοψίζοντας, καμία πραγματικότητα δεν είναι μη αναστρέψιμη. Προφανώς και είναι επίσης ουτοπικό να πούμε ότι θα εξαλειφθεί κάθε ίχνος αναλφαβητισμού από τη Γη. Το ηθικό δίδαγμα είναι πως κάτι τόσο απλό για μας, και ενίοτε παραμελημένο ανά διαστήματα της παιδικής και εφηβικής μας ηλικίας, μπορεί να είναι ο ολόκληρος κόσμος του άλλου στην κυριολεξία. Γιατί η γνώση ανοίγει πολλές πόρτες στη ζωή, και αν θέλουμε να υπάρξει κάποτε κάποια ηθική δικαιοσύνη στον κόσμο, πρέπει ο οποιοσδήποτε να έχει τη δυνατότητα να τις ανοίξει.